Ο Ερντογάν περιμένει για τα F-35 παρόμοια με αυτά που θα παραλάβει η Ελλάδα, ενώ οι Τούρκοι πιλότοι εκπαιδεύονται στα Eurofighter. Η Ελλάδα προχωρά παράλληλα με F-35, Rafale, F-16 Viper, την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και εξετάζει ένα ιδιαίτερα ισχυρό όπλο για τα stealth μαχητικά της.
Μια νέα και ιδιαίτερα σημαντική παράμετρος μπαίνει στην εξοπλιστική εξίσωση Ελλάδας και Τουρκίας, καθώς η Άγκυρα επαναφέρει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση το αίτημά της να επιστρέψει στο πρόγραμμα του F-35, την ώρα που έχει ήδη βάλει σε εφαρμογή την απόκτηση των Eurofighter Typhoon.
Η εξέλιξη είναι απολύτως επίκαιρη. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε μετά τις επαφές του στις ΗΠΑ ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει θετική διάθεση για την επιστροφή της Τουρκίας στο F-35 και ότι η Άγκυρα αναμένει πλέον αυτή η πολιτική βούληση να μεταφραστεί σε «συγκεκριμένα βήματα».
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει συμφωνηθεί πώληση F-35 στην Τουρκία. Σημαίνει όμως ότι ένα θέμα που για χρόνια έμοιαζε παγωμένο βρίσκεται ξανά ενεργά στο τραπέζι της Ουάσιγκτον.
Και για την Ελλάδα η διαφορά είναι σημαντική, καθώς για πρώτη φορά διαμορφώνεται το ενδεχόμενο Αθήνα και Άγκυρα να κινηθούν, σε διαφορετικούς χρόνους και υπό διαφορετικές προϋποθέσεις, προς μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Το μεγάλο εμπόδιο παραμένει: οι S-400
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα F-35 το 2019 μετά την παραλαβή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.
Το βασικό αμερικανικό επιχείρημα ήταν και παραμένει ότι η συνύπαρξη F-35 και S-400 δημιουργεί κίνδυνο για την ασφάλεια των ευαίσθητων τεχνολογιών και των χαρακτηριστικών χαμηλής παρατηρησιμότητας του αμερικανικού μαχητικού.
Το πρόβλημα, μάλιστα, δεν είναι μόνο πολιτικό. Υπάρχει συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο στις ΗΠΑ που συνδέει τη δυνατότητα μεταφοράς F-35 στην Τουρκία με την παύση κατοχής του S-400 και του σχετικού εξοπλισμού.
Άρα, ακόμη και αν ο Λευκός Οίκος επιθυμεί πολιτικά μια επαναπροσέγγιση, δεν υπάρχει σήμερα αυτόματη επιστροφή της Τουρκίας στο F-35.
Την ίδια επισήμανση έχει κάνει δημοσίως και η Αθήνα. Τον Ιούλιο ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναφέρει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια στις ΗΠΑ λόγω των S-400, αποφεύγοντας παράλληλα να εμφανίσει την Ελλάδα ως χώρα που υπαγορεύει στην Ουάσιγκτον σε ποιον θα πουλά αμερικανικά οπλικά συστήματα.
Η Τουρκία, πάντως, δεν περιμένει το F-35 με σταυρωμένα χέρια.
Τον Οκτώβριο του 2025 υπέγραψε συμφωνία με τη Βρετανία για 20 καινούργια Eurofighter Typhoon, σε συμφωνία αξίας έως 8 δισ. λίρες. Τον Μάρτιο του 2026 ακολούθησε μεγάλη σύμβαση εκπαίδευσης, τεχνικής υποστήριξης και συντήρησης.
Πλέον το πρόγραμμα έχει περάσει στο πρακτικό στάδιο.
Οι Τούρκοι χειριστές, αφού ολοκλήρωσαν την πρώτη φάση θεωρητικής και ορολογικής εκπαίδευσης, ξεκίνησαν πτήσεις εκπαίδευσης στα Eurofighter στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες, μεταξύ 15 και 17 Σεπτεμβρίου, τουρκικό τεχνικό κλιμάκιο βρέθηκε στη βρετανική βάση RAF Coningsby και εξέτασε τις εγκαταστάσεις συντήρησης των Typhoon, προκειμένου να σχεδιαστεί η μελλοντική υποστήριξη του τουρκικού στόλου.
Με απλά λόγια, τα τουρκικά Eurofighter δεν αποτελούν πλέον ένα σχέδιο επί χάρτου.
Και παράλληλα η Άγκυρα συνεχίζει το πρόγραμμα του εγχώριου KAAN. Ο ίδιος ο Ερντογάν επανέλαβε αυτή την εβδομάδα ότι η ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και του KAAN παραμένει στρατηγική προτεραιότητα.
Έτσι η Τουρκία κινείται ουσιαστικά σε τρεις παράλληλους άξονες: Eurofighter για την ενίσχυση των δυνατοτήτων της στο μεσοδιάστημα, F-35 εφόσον επιτευχθεί πολιτική και νομική συμφωνία με τις ΗΠΑ και KAAN για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη εγχώριου μαχητικού νέας γενιάς.
Η Ελλάδα χτίζει ήδη τη δική της επόμενη ημέρα
Στην ελληνική πλευρά η κατάσταση είναι διαφορετική, καθώς η απόκτηση του F-35 έχει ήδη συμβασιοποιηθεί.
Η Ελλάδα έχει συμφωνήσει την αγορά 20 F-35A, με δυνατότητα προαίρεσης για ακόμη 20. Η επίσημη ελληνική Επιστολή Αποδοχής για το πρόγραμμα εστάλη το καλοκαίρι του 2024.
Το χρονοδιάγραμμα έχει πλέον αρχίσει να αποκτά συγκεκριμένη μορφή.
Σύμφωνα με τις τελευταίες επίσημες τοποθετήσεις, οι Έλληνες χειριστές πρόκειται να αρχίσουν την εκπαίδευσή τους στα ελληνικά F-35 μέσα στο 2027, ενώ το πρώτο αεροσκάφος προβλέπεται να παραδοθεί στην ελληνική πλευρά στις ΗΠΑ το 2028, ώστε να χρησιμοποιηθεί αρχικά για εκπαίδευση.
Η εγκατάσταση του στόλου στην Ελλάδα θα ακολουθήσει, με την 117 Πτέρυγα Μάχης στην Ανδραβίδα να αποτελεί τη μελλοντική βάση των ελληνικών F-35.
Τα F-35 όμως δεν αποτελούν μεμονωμένη αγορά.
Η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει ήδη 24 Rafale, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η μετατροπή 83 F-16 στην έκδοση Viper. Μέσα στο 2026 είχαν ήδη παραδοθεί περισσότερα από 50 αναβαθμισμένα αεροσκάφη, ενώ έχει εγκριθεί και η περαιτέρω αναβάθμιση των F-16 Block 50, η οποία, σύμφωνα με τον σχεδιασμό του ΥΠΕΘΑ, μπορεί να οδηγήσει τον συνολικό ελληνικό στόλο σε περισσότερα από 100 F-16 επιπέδου Viper.
Υπάρχει όμως και μία ακόμη εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία.
Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, στελέχη της νορβηγικής Kongsberg παρουσίασαν στο Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας τις τελευταίες εξελίξεις του Joint Strike Missile (JSM) για το F-35.
Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: δεν έχει ανακοινωθεί ελληνική παραγγελία JSM. Πρόκειται μέχρι στιγμής για ενημέρωση και εξέταση του συστήματος.
Το ενδιαφέρον όμως είναι εύλογο.
Ο JSM έχει σχεδιαστεί ειδικά ώστε να μεταφέρεται στην εσωτερική αποθήκη οπλισμού του F-35, χωρίς να επιβαρύνονται τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του αεροσκάφους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον στόχων στη θάλασσα αλλά και στην ξηρά, έχει βάρος περίπου 416 κιλά και η κατασκευάστρια εταιρεία αναφέρει εμβέλεια άνω των 350 χιλιομέτρων.
Η δυνατότητα εσωτερικής μεταφοράς ενός όπλου μεγάλου βεληνεκούς είναι ιδιαίτερα σημαντική για ένα μαχητικό πέμπτης γενιάς, επειδή του επιτρέπει να διατηρεί το χαμηλό ηλεκτρομαγνητικό του ίχνος κατά τη διάρκεια της αποστολής.
Παράλληλα, στις 31 Αυγούστου η Ελλάδα υπέγραψε με το Ισραήλ τη διακρατική συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ένα ολοκληρωμένο σύστημα αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone προστασίας με ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
Ο συνολικός προϋπολογισμός έχει καθοριστεί στα 3,035 δισ. ευρώ, ενώ προβλέπεται συμμετοχή 19 ελληνικών εταιρειών με ελληνική βιομηχανική συμμετοχή άνω του 25%, που αντιστοιχεί περίπου σε 750 εκατ. ευρώ.
Η εικόνα, επομένως, είναι πολύ ευρύτερη από μια απλή σύγκριση του τύπου «F-35 εναντίον Eurofighter».
Η αεροπορική ισορροπία της επόμενης δεκαετίας θα εξαρτηθεί από την ποιότητα των αισθητήρων, τα όπλα μεγάλου βεληνεκούς, τον ηλεκτρονικό πόλεμο, τα ιπτάμενα και επίγεια δίκτυα πληροφοριών, την αντιαεροπορική άμυνα, τη διαθεσιμότητα των αεροσκαφών και κυρίως από την ικανότητα όλων αυτών των συστημάτων να λειτουργούν ως ένα ενιαίο δίκτυο.
Αν η Τουρκία καταφέρει τελικά να ξεπεράσει το ζήτημα των S-400 και να επιστρέψει στο F-35, θα πρόκειται αναμφίβολα για σημαντική μεταβολή των δεδομένων της περιοχής. Δεν θα είναι όμως μια εξέλιξη που θα αλλάξει από τη μία ημέρα στην άλλη τον συσχετισμό στο Αιγαίο. Θα απαιτηθούν συμφωνίες, παραγγελίες, παραγωγή αεροσκαφών, εκπαίδευση προσωπικού, δημιουργία υποδομών και επιχειρησιακή ένταξη.
Το βέβαιο σήμερα, στις 26 Σεπτεμβρίου 2026, είναι ότι και οι δύο πλευρές έχουν ήδη περάσει σε μια νέα φάση αεροπορικού εκσυγχρονισμού.
Η Τουρκία προχωρά στα Eurofighter, επιδιώκει παράλληλα την επιστροφή στα F-35 και συνεχίζει το KAAN.
Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει τα δικά της F-35, ολοκληρώνει τον μεγάλο εκσυγχρονισμό των F-16, διαθέτει ήδη Rafale και δημιουργεί ταυτόχρονα ένα νέο πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας.
Και γι’ αυτό το πραγματικό ερώτημα των επόμενων ετών δεν θα είναι μόνο πόσα μαχητικά θα διαθέτει η κάθε χώρα, αλλά ποια πλευρά θα μπορέσει να τα εντάξει ταχύτερα και αποτελεσματικότερα σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα αισθητήρων, όπλων, αεράμυνας και διοίκησης.
