Πότε θα έρθει η «ώρα» μας;
Από τη λέξη «ώρα» προέρχεται η λέξη «ωραίο» και έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα
ετυμολογική διαδρομή, γιατί αρχικά δεν σήμαινε αυτό που σημαίνει σήμερα.
Στην αρχαία ελληνική, η "ώρα" δεν σήμαινε μόνο τη χρονική στιγμή, αλλά κυρίως την
κατάλληλη στιγμή, την εποχή και την ωριμότητα.
Μήπως λοιπόν το ωραίο, δεν αφορά μόνο τη μορφή, αλλά και την κατάλληλη στιγμή,
το μέτρο και την απαραίτητη ωριμότητα;
Αν το ωραίο προϋποθέτει όλα αυτά, τότε κάθε παρέμβαση στον κοινό χώρο αποκτά
μια πολύ μεγαλύτερη ευθύνη.
Πώς αποφασίζουμε ό,τι «γεννιέται» στον κοινό μας χώρο;
Ποια είναι η ευθύνη του δημιουργού;
Εκείνων που λαμβάνουν τις αποφάσεις;
Του πολίτη;
Μήπως κάθε παρέμβαση στον τόπο και στο τοπίο εμπεριέχει, ούτως ή άλλως, μια
πράξη επιβολής;
Μήπως κάθε επιλογή, είτε σχεδιάζεται είτε αποφασίζεται, διαμορφώνει τη ζωή και
την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων;
Ο αρχιτέκτονας, για παράδειγμα, όταν παρεμβαίνει στο τοπίο, αποφασίζει για κάτι
που θα βλέπουν καθημερινά πολλοί άνθρωποι και που γίνεται μέρος της ζωής, της
μνήμης και της ταυτότητάς τους.
Γι’ αυτό και έχουν διατυπωθεί απόψεις ότι η αρχιτεκτονική πράξη εμπεριέχει μια
μορφή «βίας».
Όχι βίας με την κυριολεκτική έννοια, αλλά με την έννοια της επιβολής μιας μορφής,
μιας αισθητικής και μιας ιδέας στον κοινό χώρο.
Αντίστοιχα, κάθε απόφαση που αφορά τον δημόσιο χώρο αποτελεί τη μετουσίωση
της σκέψης μιας ομάδας ανθρώπων, την οποία καλείται να βιώσει ολόκληρη η
κοινωνία.
Παρότι υπάρχουν νόμοι, θεσμοί και διαδικασίες που αποσκοπούν στη θωράκισή
μας, η εμπειρία δείχνει ότι ούτε οι νόμοι ούτε οι διαδικασίες αρκούν από μόνοι τους
για να εγγυηθούν την ποιότητα των έργων.
Τι είναι τελικά, αυτό που προστατεύει την ποιότητα του δημόσιου χώρου;
Η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη.
Αρχίζει από τη γνώση και την ευαισθησία του δημιουργού.
Συνεχίζεται με την αίσθηση ευθύνης εκείνων που λαμβάνουν τις αποφάσεις.
Και ολοκληρώνεται με την παιδεία, την κρίση και τη συμμετοχή του πολίτη.
Γιατί η ποιότητα του τόπου μας δεν είναι έργο ενός μόνο ανθρώπου, ούτε
αποτέλεσμα μιας μόνο απόφασης.
Είναι το συλλογικό αποτύπωμα όλων μας.
Ας μην ξεχνάμε ότι το μέτρο κάθε δημιουργικής πράξης και κάθε απόφασης
είναι η επίγνωση ότι ο τόπος αυτός δεν ανήκει μόνο σε εμάς.
Γιώργος Σάββενας
Αρχιτέκτονας μηχανικός
